روغن کمپرسور نقشی حیاتی در عملکرد سیستم‌های تبرید و تهویه مطبوع دارد. این روغن باعث روانکاری قطعات متحرک، خنک‌کاری و جلوگیری از اصطکاک و سایش بین اجزای داخلی می‌شود. در واقع بدون روغن مناسب، هیچ کمپرسوری نمی‌تواند درست کار کند. اگر روغن تمام شود یا خاصیت خود را از دست بدهد، حرارت دستگاه بالا می‌رود و ممکن است کمپرسور در مدت کوتاهی آسیب جدی ببیند. شناخت نشانه‌های تمام شدن یا خراب شدن روغن به شما کمک می‌کند پیش از وقوع خرابی‌های پرهزینه، مشکل را تشخیص دهید.

صدای غیرعادی و تق‌تق از کمپرسور

یکی از واضح‌ترین نشانه‌های کمبود یا خرابی روغن کمپرسور، ایجاد صدای تق‌تق، کوبش یا سایش فلز است. این صدا معمولاً زمانی شنیده می‌شود که لایه محافظ روغن بین قطعات از بین رفته و تماس مستقیم فلز با فلز رخ می‌دهد. اگر کمپرسور در این حالت ادامه دهد، احتمال شکستگی پیستون، میل‌لنگ یا حتی سوختن موتور وجود دارد. در این وضعیت باید فوراً دستگاه خاموش و سطح روغن بررسی شود.

افزایش دمای کمپرسور

زمانی که روغن کافی نباشد یا کیفیتش پایین آمده باشد، سیستم خنک‌کنندگی داخلی دچار اختلال می‌شود. این موضوع باعث افزایش دمای بدنه کمپرسور می‌گردد. اگر دست روی بدنه بگذاری و دمای غیرعادی حس کنی یا بوی سوختگی از اطراف کمپرسور به مشام برسد، احتمالاً روغن فاسد شده یا سطح آن پایین است. دمای زیاد می‌تواند باعث سوختن سیم‌پیچ‌ها و کاهش شدید عمر مفید کمپرسور شود.

کاهش راندمان و فشار خروجی سیستم

یکی دیگر از نشانه‌های کاهش یا خرابی روغن، افت محسوس عملکرد دستگاه است. وقتی روغن نتواند وظیفه روانکاری و خنک‌کاری را انجام دهد، کمپرسور باید سخت‌تر کار کند تا همان فشار یا دمای خروجی را تأمین کند. در نتیجه مصرف برق بالا می‌رود، مدت زمان کارکرد افزایش پیدا می‌کند و سرمای سیستم کاهش می‌یابد. این موضوع در چیلرها، یخچال‌های صنعتی و سیستم‌های تهویه مرکزی بسیار شایع است.

تغییر رنگ یا بوی غیرعادی روغن

روغن کمپرسور باید شفاف و یکدست باشد. اگر رنگ آن تیره، شیری یا کف‌آلود شود، نشانه آلودگی، اکسید شدن یا ورود رطوبت است. در بعضی موارد ممکن است روغن بوی سوختگی بدهد که معمولاً به دلیل دمای بیش‌ازحد یا واکنش شیمیایی با مبرد است. این تغییرات باعث از بین رفتن خاصیت روانکاری می‌شود و باید فوراً روغن تخلیه و تعویض شود. همچنین بررسی فیلتر روغن و خشک‌کن سیستم در این حالت ضروری است.

افزایش آمپر مصرفی کمپرسور

خرابی روغن معمولاً باعث افزایش اصطکاک بین قطعات می‌شود. همین موضوع سبب می‌شود موتور برای چرخش اجزا نیروی بیشتری مصرف کند و در نتیجه آمپر ورودی بالا برود. اگر متوجه شدی که جریان برق کمپرسور بیشتر از حد نرمال است یا فیوزها گاهی قطع می‌شوند، یکی از دلایل اصلی می‌تواند کاهش کیفیت یا حجم روغن باشد. ادامه این وضعیت ممکن است منجر به سوختن سیم‌پیچ موتور شود.

نشتی روغن یا کف در اطراف کمپرسور

گاهی اوقات مشاهده‌ی چربی، کف یا لکه‌های روغن در اطراف کمپرسور نشانه‌ی واضحی از نشتی است. نشتی ممکن است از محل شفت، اتصالات یا مهره‌ها باشد. از طرف دیگر وجود کف در روغن نشانه ورود هوا یا رطوبت به مدار است که خاصیت روانکاری روغن را کاهش می‌دهد. در این شرایط باید مسیرهای مبرد و فیلترها به‌دقت بررسی شوند.

خاموشی‌های مکرر یا اورلود کردن دستگاه

اگر کمپرسور مرتب خاموش و روشن می‌شود، یکی از احتمالات اصلی داغ شدن بیش از حد موتور است. زمانی که روغن نتواند دما را کنترل کند، سنسور حرارتی وارد عمل شده و دستگاه را خاموش می‌کند تا از آسیب جدی جلوگیری شود. تکرار این حالت نشانه کمبود یا خرابی روغن است و باید سریع بررسی شود.

راهکارهای پیشگیری از خرابی روغن کمپرسور

برای جلوگیری از این مشکلات، باید از روغن باکیفیت و سازگار با نوع کمپرسور استفاده شود. روغن‌های مخصوص کمپرسورهای روتاری، اسکرال و پیستونی با هم تفاوت دارند و استفاده از نوع نامناسب باعث آسیب به سیستم می‌شود. همچنین سرویس دوره‌ای، تعویض فیلتر خشک‌کن، جلوگیری از ورود رطوبت و کنترل منظم سطح روغن از الزامات نگهداری صحیح است. بهتر است هر چند ماه یک‌بار نمونه روغن بررسی و در صورت تغییر رنگ یا بوی غیرعادی تعویض شود.

چه زمانی باید روغن کمپرسور را تعویض کرد؟

در سیستم‌های خانگی و نیمه‌صنعتی معمولاً هر شش تا دوازده ماه یک‌بار باید روغن بازبینی و در صورت نیاز تعویض شود. اما در سیستم‌های صنعتی بزرگ، توصیه می‌شود از آنالیز روغن استفاده شود تا درصد آلودگی، رطوبت و فلزات سایشی مشخص گردد. اگر نتایج نشان دهد روغن خاصیت خود را از دست داده، باید بلافاصله اقدام به تعویض آن کرد.

جمع‌بندی

روغن کمپرسور مانند خون در بدن سیستم است. بی‌توجهی به وضعیت آن می‌تواند منجر به کاهش راندمان، افزایش مصرف برق و حتی سوختن کامل کمپرسور شود. شناخت نشانه‌های هشداردهنده مانند صدای غیرعادی، افزایش دما، تغییر رنگ روغن و افت فشار، کمک می‌کند به‌موقع اقدام کرده و از هزینه‌های سنگین جلوگیری کنید. با نگهداری اصولی و استفاده از روغن مرغوب، می‌توان عمر مفید کمپرسور را تا چندین برابر افزایش داد.